Төв банкны зорилго хаашаа чиглэж байна вэ?

mbbig

Монголбанк сэтгүүлчдийн дунд улирал бүр эдийн засгийн нийтлэлийн уралдаан зарлаж байгаа билээ. Энэ оны I улирлын уралдааныг “Төв банк ба эдийн засгийн өсөлт” сэдвийн хүрээнд  зохион байгуулж, эхний хоёр байрын эзнийг тодруулсан байна. 

Тус уралдаанд Тэргүүн байр эзэлж, 300 мянган төгрөгийн шагнал хүртсэн Хөгжлийн төлөө ФМ92.1 радиогийн сэтгүүлч Х.Оюунчимэгийн “Төв банкны зорилго хаашаа чиглэж байна вэ?” нийтлэлийг хүргэе.

Төв банк гэж ямар учиртай байгууллага юм бол оо? Нуулгүй хэлэхэд хэдэн “ногоон” солиулах хэрэг гарч доллар хямдхан зардаг газар хайж яваад би Монголбанк буюу манай улсын төв банкны тухай анх олж мэдсэн. Улмаар хэдэн ногооноо авчих санаатай очтол нэг л биш, сүрдмээр барилга өөдөөс дүнхийж байсныг санаж байна. Одоо бодоход инээд ч хүрмээр юм шиг…Манай улсад бодит байдал ийм л байдаг.

Гэтэл эдийн засгийн тухай мэдээ, материал бэлдэх ажилтай болж “инфляци” гэдэг сэдэвтэй зууралдахад л сая энэ байгууллагын тухай бага сага ойлголттой болж билээ. Цааш нь бага зэрэг лавшруулан судлахад улс орны төв банкууд ерөнхийдөө төрийн тодорхой бодлого хэрэгжүүлдэг гол байгууллагуудын нэг байдаг, эдийн засагт голлох бодлогыг тодорхойлоход дорвитой оролцдог болохыг мэдсэн билээ.

Гэхдээ бүх улс орнуудын төв банкууд нэгэн ижил зорилготой, адилхан үйл ажиллагаа явуулдаггүй ажээ. Тухайн улс орны онцлог шинжээс хамааран төв банкууд нь өөр хоорондоо ялгаатай зорилго, зорилтыг дэвшүүлдэг бололтой. Тодруулбал, эдийн засгийн ухааны доктор Д.Лхагвасүрэн өөрийн номондоо Монголбанкны одоогийн зорилго, зорилтыг шүүмжилсэн бөгөөд АНУ, Европын төв банк гэх мэт дэлхийн шилдэг төв банкууд ажилгүйдлийг бага байлгах, эдийн засгийн өсөлтийг жигд өндөр байлгах зэрэг зорилтуудыг тавин ажилладаг тухай дурджээ. Гэвч эдгээр төв банкуудын хамгийн гол зорилго нь үнийн өсөлтийг хамгийн бага байлгахад чиглэдэг байна.

Өнөөдөр нэгэнт Монгол улсад өдрөөс өдөрт юмны үнэ тэнгэрт хадсаар асар өндөр түвшинд хүрч, ядуурал, баян хоосны ялгаа гаарчихаад байгаа. Тэгвэл “Манай төв банк хөгжсөн газрын төв банкуудыг дагаж зорилго дэвшүүлэх нь хэр оновчтой юм бол?” гэсэн бодол эрхгүй төрнө. Угаас бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийг бага байлгахаар тэмцэж байгаа төв банк ажлаа сайн хийж чадсан уу гэдгийг эдийн засгийн тоон үзүүлэлтүүд хялбархан дүгнээд гаргачихна. Цагийн аясаар хийсч байдаг хамхуул лугаа манай эдийн засаг ч ийм байсаар ирсэн. Эдийн засгийн нөхцөл байдал бодлогогүй бодлого боловсруулагчдын гороор өөдийн нар үзэхгүй явсаар өдгөөтэй золголоо.

Тэгвэл үнэхээр эдгээр байгууллагуудад сэтгэл, ёс зүй, мэдлэг чадвар дутаад байна уу? Эсвэл үнэхээр угаас бүтэхгүй эсвэл, оновчгүй зорилго тавин түүнийхээ хойноос юуг ч үйл хайхран зүтгэсээр өнөөгийн нөхцөл байдалтай золгов уу? гэдэг асуудал чухлаар тавигдна.

Тэгвэл төв банкны зорилго, чиглэл дэлхийн бусад улс орнуудад ямар байж болох, тэдгээр нь хэр амжилттай явж ирсэн тухай цааш өгүүлье. Эдийн засагчид, салбарын мэргэжилтнүүдээс тодруулахад төв банк бол эдийн засагт хамгийн чухал бодлогуудын нэг болох мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлдэг бөгөөд үүний зорилго нь дэлхийн ихэнх орнуудын хувьд инфляцийг онилох буюу үнийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэж байгаа гэдэгтэй санал нэгдэж байна. Гэсэн ч уг байгууллагын зорилго дан ганц инфляцийг бууруулахад чиглэдэггүй ажээ. Тухайлбал, эдийн засгийн өсөлт, ажил эрхлэлтийг дэмжихэд чиглэсэн зорилтууд байдаг байна. Ингэхдээ төв банк эдийн засагт хүчтэй тоглогч болохынхоо хувьд хэрэглэгч, үйлдвэрлэгчдийн аль алийг бодолцож шийдвэр гаргах нь чухал. Дан ганц барааны үнийн өсөлтөөр зорилгоо хязгаарлах нь хангалтгүй байдаг ба улс орны эдийн засгийн нөхцөл байдлыг тогтвортой, аюулгүй, эрүүл байлгах үүднээс дагалдах бусад зорилтуудыг ч тавьдаг байна. Ингэхдээ компаниудын үйлдвэрлэл, нийт хүмүүсийн орлого, амьдралын чанарыг дээшлүүлэх буюу эдийн засгийн өсөлтөө өндөр байлгахыг зорьдог байна. Ингэснээр ядуурал буурах, баян хоосны ялгаа буурах, улмаар стресс бухимдал ч тодорхой хэмжээгээр буурах нөхцөл байдал бүрддэг байна.

Гэтэл эсрэгээрээ хоёр туулай хөөсөн хүн хоосон хоцордгийн үлгэрээр олон зорилго тавьсан төв банкууд аль ч зорилгоо биелүүлж чадалгүй дунд нь хүч тарамдан хоцрох тохиолдлууд ч цөөнгүй гардаг байна. Түүнчлэн хариуцлагын тогтолцоог чухалчлаад байгаа өнөө цагт олон зорилгынхоо нэгийг биелүүлэхгүй бол төв банкаа хэрхэх вэ? Энэ үед хариуцлага нь ямар байх тухай асуудал орхигдон нөгөө чухал байгууллага маань хариуцлагаас мултрах арга саам хийх байдал нь харин ч ихсэх эрсдэл байж мэдэх юм. Ялангуяа манай орон шиг буруугаа бусдаас хайх дуртай хүмүүсийн хувьд.

Мөн зөвхөн эдийн засгийн өсөлтийг үндсэн зорилтоо болгох нь төв банк, цаашлаад улс орнуудын хувьд дараах сул талтай байж болохоор байна. Нэгдүгээрт, эдийн засгийн өсөлт өндөр байна гэдэг нь цөөн том салбар эсвэл компани уг өсөлтийн ард байгаа тохиолдолд орлогын тэнцэвргүй байдлыг улам нэмэгдүүлдэг байна. Энэ нь манай орон шиг цөөн хүн амтай, уул уурхайгаас хамааралтай эдийн засгийн хувьд багагүй аюул байж болох юм.

Хоёрдугаарт, угаас төв банкны хийж чадах зүйл эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих чиглэлд харьцангуй бага байдаг байна. Зүйрлэвэл ашигтай бизнесийн санаа байхгүй мөртлөө хий дэмий өндөр хүүтэй мөнгө зээлж авчихаад дараа нь эргэж түүнээ хэрхэн төлөхөө мэдэхгүй толгойгоо шааж суугаа хүнтэй л адил юм уу даа. Учир нь энгийн үгээр хэлэхэд төв банк бол мөнгө хэвлэдэг машин л гэсэн үг. Харин зөвхөн мөнгө байгаад түүнийгээ өсгөж чадна гэсэн баталгаа хаа ч байхгүйг юу ч үгүй хоосорч байгаа баячууд, сугалаанд сая доллар хожиж байгаа азтануудын жишээ амьдралд бэлхнээ харуулдаг.

Төв банк өөрийн гэсэн үйлдвэргүй, хүссэнээрээ хууль тогтоомж баталж чадахгүй, бүр цаашилбал тэр эдийн засгийнх нь өсөлтийг бий болгоод байгаа компаниуд, иргэдтэйгээ ч шууд гүйлгээ хийж чаддагүй нь миний эхэнд өгүүлсэн жишээнээс харагдна. Иймээс хичнээн эдийн засгаа тэлэх, улс орноо хөгжүүлэх зорилго тавиад ч тэр зорилгодоо “хүрэхэд хол.” Иймд төв банкууд өөрийн чадал, бололцоонд ойр зорилтыг дэвшүүлж түүндээ хүрсэн шиг хүрэх нь энэ байгууллагын хийж чадах чухал ажил бөгөөд энэ нь “Үнийн өсөлтийг хязгаарлах” явдал юм.

 

Хариулт үлдээх

Your email address will not be published.